Hypo | Hyper | Hypoglykemie | Hyperglykemie

Hypo's en hypers

Hypo (hypoglykemie)

Bij een hypo (voluit: hypoglykemie) is het bloedsuiker te laag. Er zit te weinig bloedglucose (bloedsuiker) in je bloed. Je hebt een hypo als je bloedglucose lager is dan 3,9 mmol/l. Ook mensen zonder diabetes kunnen bloedglucosewaardes onder de 3,9 mmol/l, maar hun lichaam is in staat dit zelf op te lossen. Een hypo kan ontstaan doordat je te weinig eet, te veel insuline spuit of te lang een lichamelijke inspanning levert zonder genoeg koolhydraten binnen te krijgen. Meestal geeft vaak een naar gevoel. Het is een signaal van je lichaam om tot actie over te gaan.

Zo snel mogelijk oplossen

Het is belangrijk om een hypo zo snel mogelijk op te lossen, niet alleen om het nare gevoel kwijt te raken, maar ook om een ernstige hypo, waarbij je buiten bewustzijn kunt raken, te voorkomen. Bij metingen in de bloedvaten blijken bij forse hypo's die langer dan 30 minuten kunnen duren allerlei schadelijke stoffen te ontstaan die slecht zijn voor de bloedvaten, net zoals dat bij hoge (hyper) waardes gebeurt. Bloed wordt er lokaal stroperiger van (viscositeit) en de kans op kleine stolsels (trombose) neemt toe. Daarover schreef onze arts. dr. Henk-Jan Aanstoot een blog: Hypoglykemie: ook een langetermijn complicatie van diabetes

Hoe een hypo voelt kunnen we misschien het beste uitleggen met deze video van Jarah Simons (23) van juni 2017. Hij heeft diabetes type 1 en kreeg een hypo tijdens het maken van een video bij Diabeter, waarbij hij Wietske Wits interviewde, helaas zelf ook ervaringsdeskundige op het gebied van hypo's:

Jarah (vlogger) en Wietske bij Diabeter

Kenmerken van een hypo:
Hypo symptomen diabetes

Lichamelijke reacties:

  • honger hebben
  • moe zijn
  • trillen, zweten
  • bleek zien
  • hartkloppingen / bonzend hart
  • tintelingen / gevoelloosheid van lip/tong/vingers
  • spierzwakte (gevoel van slapte)

Neurologische reacties, veroorzaakt door een tekort aan glucose in het centrale zenuwstelsel: 

  • wazig zien, afwijking van kleurwaarneming
  • hoofdpijn 
  • duizeligheid
  • concentratiestoornis
  • humeurwisselingen, plotselinge boosheid of agressie
  • controleverlies
  • slaperigheid
  • bewustzijnsdaling

Het is belangrijk een hypo zo snel mogelijk op te lossen. Niet alleen om flauwvallen te voorkomen: Als je lichaam langere tijd of regelmatig hypo's doormaakt, kan het zijn dat je de verschijnselen ervan niet meer ervaart. Dit noemen we hypo-unawareness. Je voelt een hypo dan niet meer aankomen. De lichamelijke reacties verdwijnen dus, maar de neurologische gevolgen voor je hersenen blijven. 
Uiteraard kun je met een hypo niet veilig deelnemen aan het verkeer. Meet daarom je bloedglucosewaarde een half uur voordat je op pad gaat.  Zo weet je of je veilig de weg op gaat. Onderweg zorg je ervoor dat je druivensuiker (snelwerkende koolhydraten) binnen handbereik hebt. 

Lees ook: Hypoglycemie: ook een lange termijn complicatie van diabetes type 1
 


Wat doe je bij een hypoglykemie?

Je hebt glucose nodig om het tekort in het bloed zo snel mogelijk aan te vullen. Hiervoor heb je snelwerkende koolhydraten nodig. De hoeveelheid hangt van van je lichaamsgewicht. Bij pentherapie (insuline spuiten) adviseren wij  0,5 gram koolhydraten per kilo lichaamsgewicht, met een maximum van 20 gram koolhydraten, uitgaande van een basaalinsuline van 30 tot 35%. Als je een insulinepomp hebt, adviseren wij  0,3 gram koolhydraten per kilo lichaamsgewicht, met een maximum van 12 gram koolhydraten, uitgaande van een basaalstand van 20 tot 30%. Volg hierbij altijd het advies van je arts of diabetesverpleegkundige. Na 30 minuten moet je altijd opnieuw meten. Meestal voel je het wel of je glucosewaarden weer goed zijn, maar de ervaring leert dat dit niet altijd klopt. Zo voorkom je dat je te lang in een hypo blijft zitten. 

Soort koolhydraten bij een hypo:

Glucose: bij een hypo wil je dat de glucosewaarden SNEL stijgen. Glucose geeft met 10 tot 20 minuten een snelle stijging waardoor je je beter gaat voelen, na 45 minuten bereik je de piek van de stijging. Glucose is verkrijgbaar in tabletten (bijv. Dextro) en als poeder.

Fructose (vruchtensuiker) beïnvloedt de bloedglucose niet rechtstreeks en geeft pas later een stijging. Het wordt vooral opgenomen in de levercellen (zonder de hulp van insuline), waar het wordt omgezet in glucose. Fruitsappen en de meeste limonadesiropen bevatten fructose en geven een langzamere stijging van de bloedglucose. Daarom zijn ze minder geschikt om een hypo te behandelen, de fructose werkt te langzaam en er bestaat een grotere kans om door te te schieten naar te hoge bloedglucosewaarden. Normale suiker bestaat uit zowel glucose als fructose. Het zal daarom niet zo'n snelle stijging geven als dezelfde hoeveelheid pure glucose. 

Sacharose is een koolhydraat dat bestaat uit een glucose- en een fructosedeel. Ook invertsuiker, glucose-fructosesiroop, honing bestaat voor een groot deel uit fructose. Het helpt wel, maar het kan zijn dat je er meer van nodig hebt om het snelle effect te bereiken. Het nadeel hiervan is dat later hyperglycemie op treedt. Je hebt meer glucose nodig om het effect in het begin net zo groot te laten zijn als gewone glucose. Later krijg je nog een stijging doordat dan pas het fructosedeel wordt omgezet in glucose. Je hebt het risico dat je dan juist te hoge glucosewaardes krijgt. 

Wat kun je nu het beste nemen als je een hypo hebt: 

Het meest effectief om een hypo te behandelen is druivensuiker of glucose. Deze snelle koolhydraat heeft voor ons echt de voorkeur. 

Druivensuiker of glucose: merken
Glucoseproduct: Vorm: Hoeveelheid glucose / tablet:
Dextro 1 tablet 3 gram glucose
Dextrose Kruidvat 1 tablet 2,2 gram glucose
Glucopep 1 tablet 2,2 gram glucose
Dex4 1 tablet 4 gram glucose
Glucosepoeder Dextropur *) 1 eetlepel = 10 gram oplossen in water 10 gram glucose

 

 

 

 

 

 

*) Verkrijgbaar bij apotheek of drogist.

Heb je geen druivensuiker bij de hand, kies dan een sportdrank met glucose of sacharose of frisdrank met suiker (cola, 7-up). Kijk op het etiket voor informatie over de soort en de hoeveelheid koolhydraten. Kies geen sportdrank met isomaltose e.d., dit werkt te traag. Voorbeeld van sportdrank is 100 ml AA High Energy, dat goed is voor 16,5 koolhydraten. Een glas cola van 150 ml is 15 koolhydraten. Een alternatief als je echt niets bij je hebt zijn klontjes suiker (door de thee) of limonadesiroop. Let op; het assortiment limonadesiropen is heel groot,  kijk goed op het etiket voor soort en hoeveelheid koolhydraten, kies NIET voor siropen met zoetstof. 10 ml pure siroop is vaak 7 koolhydraten.

Sporten en de kans op een hypoglykemie

Het is een veelgehoorde angst van mensen met diabetes: een hypo krijgen door het sporten. We geven je graag de tips en onze patienten de ondersteuning om juist wel te gaan sporten. Lees verder

Maatwerk

De in diabetes type 1 gespecialiseerde artsen en diabetesverpleegkundigen begeleiden dagelijks mensen met type 1 diabetes. Heb je vaak hypo's, dan gaan we samen met jou naar oplossingen zoeken die ervoor zorgen dat  je klachten verminderen.  Hun adviezen zijn altijd afgestemd op jou, je levensstijl en je wensen.

Wil je meer weten over ons en onze gespecialiseerde zorg voor mensen met diabetes type 1? Hier kun je meer lezen over Diabeter

 


Hyper (hyperglykemie)

Het omgekeerde van een hypo is een hyper (voluit: hyperglykemie). De bloedsuikerspiegel is dan te hoog, dat wil zeggen boven de 11.1 mmol/l. Een hyper kan ontstaan door te veel eten, te weinig of geen insuline, stress of ziekte.

Kenmerken van een hyper:
Hyper symptomen diabetes type 1

Bij een hyperglycemie komen op korte termijn verschillende symptomen voor, die niet altijd direct bij een hogere waarde opgemerkt worden. Voorkomende symptomen zijn

  • dorst, droge tong
  • moeheid, slaperigheid
  • veel plassen
  • mogelijk plotselinge humeurigheid, snel boos worden
  • hoofdpijn
  • concentratieproblemen
  • roodheid
  • troebel zien

Wanneer er sprake is van ketonen (verzuring van het lichaam) kan misselijkheid en/of braken voorkomen. Andere symptomen kunnen een adem zijn die naar aceton ruikt en een versnelde ademhaling. Soms kan iemand ook moeite hebben met ademen.

Wat doe je bij een hyperglykemie?

Wat je moet doen bij een hyper hangt af van de glucosewaarde. Soms volstaat extra insuline toedienen volgens het behandelschema en een extra glucosemeting. Heb je vaker een hyper of is je waarde sterk verhoogd, overleg dan met het behandelteam of bel de Diabeter spoedlijn voor (ouders) van patienten met diabetes type 1: 088-2807277, optie 1. Je krijgt dan meteen (24 uur per dag / 7 dagen per week) een van onze in diabetes type 1 gespecialiseerde artsen aan de lijn voor advies.

Over welke waardes hebben we het eigenlijk en wat moet je dan doen?

20.0  - hoog: dreigende keto-acidose. Overleg met onze spoedlijn en vermeld het dagtotaal. Geef extra insuline via pomp of pen  volgens het advies in onze Therapiemail en de instructie van de dienstdoende arts of diabetesverpleegkundige. Controleer je glucosewaarde na 30 minuten tot 1 uur. Verricht geen inspanning of doe geen sport bij deze waarden.

15.0 - 19.9: dreigende ontregeling. Geef extra insuline via pomp of pen volgens het advies in onze Therapiemail en bel met je behandelteam (kantoortijden). Bij herhaling spoedlijn bellen en vermeld het dagtotaal. Controleer glucose na 1 – 2 uur.  GEEN inspanning / sport als glucosewaarden stijgend zijn,

11.1  - 14.9: Hyper: Geef extra insuline via pomp of pen volgens het advies in onze Therapiemail. Controleer glucosewaarde na twee uur en bel of mail zo nodig met je behandelteam.

7.8  - 11.0: Verhoogd: zo nodig de volgende dag de insulinedosis aanpassen. Adviezen opvolgen zoals in de therapiemail worden aangegeven.

Iemand met diabetes type 1 die lange tijd hoge glucosewaarden heeft, kan ontregelen in een zogenaamde diabetische ketoacidose (DKA). Een DKA is levensgevaarlijk en kan leiden tot hersenoedeem of coma.  Daarom is snelle herkenning van langdurig ‘hoog zitten’ zo belangrijk.

Gevolgen van een hyper of hypo

Een enkele keer een hypo of een hyper hebben, is niet erg. Maar vooral hoge glucosewaarden gedurende langere tijd (maanden) zijn niet goed voor het lichaam. Ze zorgen op de langere termijn voor schade aan bloedvaten. En dit leidt tot een heleboel diabetescomplicaties op latere leeftijd in bijvoorbeeld de nieren, het hart en de ogen. Maar vooral bij jonge kinderen willen we ook ernstige hypo’s voorkomen. Daarom monitoren we bij Diabeter voortdurend op afstand je bloedglucosewaarden. Die waarden ontvangen we via je glucosemeter of  insulinepomp nadat je die hebt geupload. Je ontvangt na zo’n upload binnen vijf minuten een overzichtelijk advies in kleur over het verloop van je bloedglucoseregeling in de afgelopen weken. Heb je veel hoge (rood) of lage waarden (blauw), dan kun je tijdens onze dagelijkse telefonische spreekuren met je diabetesverpleegkundige overleggen over wat er misschien anders zou moeten. Zo houden we samen de vinger aan de pols.

Meer lezen over diabetes type 1:

 

Vaak last van hypo's en / of hypers? Laat ons eens vrijblijvend naar je situatie kijken en stel je vragen aan Wietske