Onderzoek

Center of Reference

Diabeter is als nationaal diabetescentrum en als EU ‘Center of Reference’ nauw betrokken bij wetenschappelijk onderzoek. Ook initieert Diabeter zelf wetenschappelijk onderzoek. Ons onderzoeksthema is het sluiten van de cirkel:

Vaak wordt met ‘closing the loop’ het ontwikkelen van de kunstmatige alvleesklier bedoeld; een systeem dat glucosemeting en insuline toediening helemaal automatisch uitvoert. Dat is een belangrijke volgende stap, maar er moet meer gebeuren dan dat. Verbeteren van de behandeling nu, de gevolgen van diabetes en de uiteindelijke genezing zijn de cirkels die verbeterd moeten worden. Op die drie gebieden van diabetes wil Diabeter de circkel sluiten en daar richten we ons met ons onderzoek op:

Onderzoek naar betere instellingen van de insulinepomp, betere combinatie met de continue glucosesensor, onderzoek naar wat succes bepaalt met de hightech-zaken en hoe dat bij zoveel mogelijk mensen tot succes kan leiden, plus de rol van psychosociale factoren bij het behalen van een succesvolle diabetesbehandeling.

Genezing en preventie van type 1 diabetes

Onderzoek naar het vroegtijdig gebruiken van afweerherstellende behandelingen, zowel kort na het ontstaan van type 1 diabetes als later. Hiertoe worden de individuele aspecten van de ziekte en de afweervergissing veel beter in kaart gebracht zodat de beste combinatie van immuuninterventies kan worden gezocht. Met als uiteindelijk doel genezing en preventie van type 1 diabetes.

Vroeg opsporen, voorkomen en beter behandelen van de (eventueel al aanwezige) gevolgen van diabetes

Onderzoek naar het vroegtijdig opsporen van schade en schadeprocessen aan organen die door diabetes beschadigd kunnen worden en combinatie van die kennis met erfelijke en omgevingsrisicofactoren. Toepassingen daarvan zijn nieuwe onderzoeken om zenuwen, het netvlies van het oog, nierschade e.d. te meten, onderzoeken naar de effecten op bloedvaten en vervroegde verouderingsprocessen door diabetes.

Nieuwe technologische ontwikkelingen

Nieuwe ontwikkelingen binnen de technologie van insulinepompen en glucosesensoren brengen een ‘closed loop’-systeem steeds dichterbij. Nieuwe technologie geeft ons de mogelijkheid de zorg verder naar een hoger niveau te brengen. Binnen Diabeter werken wij mee aan onderzoeken die de technologie hierin weer een stapje verder brengt.

Stand van zaken 2014

Voor genezing zijn twee stappen noodzakelijk, het herstellen van de afweervergissing (die de insulinecellen verwoestte) en het aanmaken van nieuwe cellen die insuline maken.

Wat dat eerste betreft staat het onderzoek aan het begin van een nieuwe fase. Nadat we vele jaren nodig hebben gehad om de afweervergissing die diabetes veroorzaakt enigszins te begrijpen, zijn nu de eerste experimentele studies (trials)  bezig bij mensen (> 12 jaar) om dat ziekteproces te keren. Daarvoor werden vooral onderzoeken bij proefdieren gedaan die weliswaar gunstig leken, maar de mens is geen muis. Nu zijn we eindelijk aan de toekomst begonnen, zij het nog ‘experimenteel’.

Er moet nog veel bekend worden  over werkzaamheid en veiligheid voordat behandelen op deze nieuwe wijze ‘standaard’ wordt. Wel is dit onderzoek een stap richting uiteindelijke genezing die wel aan de horizon ligt (10-15 jaar, tot die tijd zullen we vooral door technische verbeteringen de diabetesbehandeling makkelijker en beter kunnen maken bijv met pomp en continue sensors). Dit soort onderzoeken wordt overigens internationaal gedaan door centra uit vele landen. Alleen op die manier kunnen snel genoeg voldoende mensen deelnemen en kan in afzienbare tijd een antwoord gegeven worden over nut en gevolgen. Bij Diabeter doen we veel aan dergelijk onderzoek en werken veel samen met groepen in Leiden (Prof Bart Roep), San Francisco en Brussel/Leuven, ondersteund door nationale (Diabetes Fonds, JDRF) en internationale fondsen  (JDRF en EU).

Met dergelijk onderzoek hopen we natuurlijk niet alleen nu iets te betekenen voor mensen die net diabetes hebben. Het is uiteindelijk het doel om  voor  iedereen met type 1 diabetes genezing te bereiken. Nu worden deze onderzoeken vooral gedaan bij mensen die net diabetes hebben. De reden daarvoor is dat dan nog door de eigen pancreas insuline gemaakt wordt en daarmee goed en vrij snel te meten is of zo’n experimentele behandeling werkt en zinvol is. Immers, als het werkt moet de eigen insulineproductie min of meer intact blijven (dat wordt gemeten aan de hand van zogenaamde C-peptide, een stukje van insuline dat niet in de insuline uit een ‘flesje’ zit).

De onderzoeken waar wij aan mee hebben gedaan maar die nu gestopt zijn en in de ‘opvolgfase’ zitten zijn een vaccinatiestudie met een eiwit dat ook onderdeel van de insuline makende betacel uitmaakt (GAD65: Diamyd studie)en een studies waar een ‘afremmende’ antistof wordt gegeven (Anti-CD3:  DEFEND-2 trial te starten (www.defendagainstdiabetes.com)  en de Protege studie (www.macrogenics.com). Deze onderzoeken zijn gebaseerd op de bevinding dat het hebben van de afweervergissing niet zozeer het probleem is (die maken we continue allemaal), maar het gebrek aan het corrigeren van zo’n vergissing, zodat de ‘verkeerde’ afweercellen hun gang maar kunnen gaan en insulinecellen kapot maken. We hoeven niet precies te weten wat de oorzaak is (die is ook nog onbekend), maar kunnen door de vaccinatie of door de antistoftoediening nu zogenaamde ‘corrigerende” (regulerende T-cellen, T-regs) cellen aanmaken. Die gaan de vergissing min of meer tegen door herstel van de balans tussen ‘aggressieve’ en ”remmede’ afweercellen.

De eerste uitkomsten van deze studies zijn niet ‘knallend’ positief. Als de groep die behandeld werd wordt vergeleken met de mensen die een ‘nep’ medicijn (placebo) kregen dan is er tussen de groepen geen verschil. Er zijn echter een aantal kinderen die bijzonder goed reageren op de behandeling en twee jaar later nauwelijks insuline nodig hebben, veel minder dan verwacht en in vergelijking met de ‘controle’ groep. Het lijkt er bij al deze studies op dat er ‘succesfactoren’ zijn. Samen met Bart Roep zijn we nu aan het zoeken wat die factoren zijn en wie het beste (en met welke behandeling)  reageert.

Andere studies waar we bij betrokken zijn (maar nog geen patienten aan deel kunnen nemen) zijn onderzoek naar vaccinaties via de neus geïnhaleerde ‘brokjes’ insuline (Pre-point studie: http://www.diabetes-point.org/uk.html) en afweerherstel met vitamine D-achtige stoffen (deel van de NAiMIT studie http://naimit.eu/).
(Meer informatie over studies op: http://clinicaltrials.gov/ct2/results?term=type+1+diabetes  )

Wat de aanmaak van nieuwe insulinecellen betreft, het tweede punt in de genezing,  weten we dat het vroegere idee dat als die cellen eenmaal kapot zijn het lichaam geen nieuw meer kan maken gelukkig niet klopt. Er is wel degelijk nieuwe aanmaak mogelijk, maar die gaat langzaam en als de cellen er komen worden ze door het afweersysteem weer kapot gemaakt zolang de afweervergissing blijft bestaan. Er kunnen al uit iemands eigen stamcellen en met medicamenten extra insulinecellen gemaakt worden, maar nog niet voldoende en voldoende snel voor genezing. Dit onderzoek is belangrijk omdat transplantatie geen optie is vanwege het feit dat de insulinecellen van een donor ook door het afweersysteem worden aangevallen (dus veel medicijnen nodig zijn om dat te remmen) en de benodigde aantallen insulinecellen die van donoren kunnen komen volstrekt ontoereikend zijn. Ook op dit gebied van nieuwe cellen worden goede vorderingen gemaakt.

Tot deze genezing beschikbaar komt, hetgeen inderdaad nog zeker enige tijd duurt, zal nieuwe pomp en sensortechnologie de behandeling verbeteren. Ook aan het begin van de diabetes is dat belangrijk. Goede regeling in deze ‘honeymoonfase’ geeft ‘rust’ aan de eigen insulinefabriek waardoor deze langer meegaat en ook de afweervergissing lijkt er dan minder grip op te hebben. Goed leren met de diabetes om te gaan, de diabetes niet de ‘baas’ laten worden, maar goed leren denken als een pancreas is dan van groot belang: de eerste klap is daar ook een daalder waard. Inmiddels kan door juiste afstelling van de pomp en het ‘naspelen’ van de alvleesklier ook bij jonge kinderen een veel betere regeling worden bereikt dan enkele jaren terug. Gebruik van een continue glucosesensor (die continue de glucosewaarde meet, niet in bloed maar in vetweefsel onder de huid)  kan daar nog een verdere verbetering in geven. We zijn er nog niet, maar de toekomst is begonnen.